اهل بیت (ع)سر تیتر

مصاحبه اختصاصی/ بررسی دقیق و علمی جایگاه اهل بیت در دانشگاه الازهر و کشور مصر در گفتگو با دکتر احمد قیس

پایگاه اطلاع رسانی کنگره جهانی محبان اهل بیت(ع) در راستای مصاحبه های با متفکران و اندیشمندان جهان اسلام مصاحبه ای را با دکتر احمد قیس، مولف مشهور جهان عرب که تالیفات گوناگونی در زمینه اهل بیت علیهم السلام دارد ترتیب داده است. نکته حائز توجه در تالیفات دکتر احمد قیس این است که دانشگاه الازهر و وزارت اوقاف کشور مصر برخی از کتب ایشان را تایید و چاپ نموده اند.  ایشان همچنین نایب رییس مجمع الثقافة للأصاله والمعاصرة در قاهره، نویسنده دو کتاب «مصر و آل البیت(ع)»و «مصر و ذریه محمد(ص) و برنده جایزه ابداع در هنر سال۲۰۲۰ سازمان ملل متحد نیز می باشند.

علمای الازهر چه دیدگاهی نسبت به اهل بیت(ع) دارند و محبت آنان نزد مشایخ الازهر چگونه است؟

در خصوص محبت اهل بیت (ع) نزد مشایخ الازهر باید گفت که این محبت در آثار مشایخ الازهر و سیره ی آنان آشکار است. ما باید گریزی به تاریخ بزنیم تا بتوانیم مصر را از لحاظ جغرافیایی و فرهنگی بهتر بشناسم تا ببینیم چرا تحت تأثیر اهل بیت (ع) و ولاء قرار گرفته است. به خلاف آن چیزیکه برخی میگویند مبنی بر اینکه دولت فاطمیان در مصر محبت اهل بیت(ع) و اندیشه آنان را به این منطقه آورد، واقعیت مطلب آن است که این مطلب به زمان خلیفه سوم یعنی عثمان بن عفان برمی گردد، یعنی جایی که سیصد نفر از اعیان و بزرگان امت اسلامی از مصر خارج شدند و دارخلافه خلیفه سوم را محاصره کردند و سپس بر گرد امیرالمومنین علی (ع) جمع شدند تا از ایشان نظر بخواهند اما حضرت علی (ع) آنان را از قیام علیه خلیفه سوم بازداشتند. این دلالت بر احترام زیاد به امیرالمومنین (ع) نزد اهالی سرزمین مصر دارد اگر چه برخی از آنان، با وجود منع امیرالمومنین به محاصره منزل خلیفه سوم ادامه دادند.

از سویی اولین والی منصوب امیرالمومنین در مصر شخصی به نام سعد ابن عباده انصاری بود که از مخلصین اصحاب امام علی علیه السلام بود. او متولی اداره مصر شد و توانست که حقایق اسلام اصیل محمدی را نزد مردم مصر منتشر کند و آگاهی بخشی نماید. از اینجا بود که علاقه مصری ها به اهل بیت(ع) شروع شد و با حضور جناب محمد ابن ابی بکر (رضوان الله علیه) در مصر،که از اصحاب خاص امام علی (ع) محسوب می شد، این محبت رو به فزونی یافت. محمد ابن ابی بکر فرزند حضرت اسماء بنت عمیس و جعفر طیار برادر امام علی(ع) بود که پس از شهادت جعفر سرپرستی محمد را امیرالمومنین (ع) برعهده گرفتند و این شخص در دامان امام(ع) از کودکی با حسنین (علیهماالسلام) بزرگ شد.

مصر از زمان سعد بن عباده انصاری دارای ارتباط و علاقه خوبی با اهل بیت (ع) است و این ارتباط بعدها، خصوصا پس از حادثه عاشورای حسینی گسترش یافت. من به طور مفصل در کتابم در خصوص قضیه هجرت حضرت زینب سلام الله علیهم به همراه دیگر بازماندگان کربلا به مصر صحبت کرده ام اما به طور مختصر می توانم بگویم که حضرت زینب (س) به مصر آمدند و این هجرت یکی دیگر از اسباب ارتباط مردم مصر با اهل بیت(ع) شد.
اهل بیت(ع) جایگاه بسیار ویژه ای نزد اهالی مصر دارند و مصری ها عموما محب محمد و آل محمد (ص) هستند. این موضوع در مراسم هایی که مصری ها برای اهل بیت(ع) بر پا می کنند نمایان است.
کشور مصر در آفریقا واقع شده است و اغلب مردم آفریقا نیز تابع مکتب صوفیه اند و همه طریقت های مکتب صوفیه از شاذلیه تا نقشبندیه و… به محبت اهل بیت(ع) به عنوان رکن اساسی طریقتشان نگاه می کنند. مصری ها عموما به قداست و طهارت باطنی اهل بیت(ع) و رفعت مقام آنان ایمان دارند.

در کتاب مصر و آل آلبیت(ع) نوزده مقاله آورده ام که مقاله دوم به ریشه های محبت اهل بیت(ع) در فرهنگ مردم مصر اشاره کرده ام. در آنجا به علما و مفتی ها و مراکز رسمی ای که در مصر به اهل بیت (ع) علاقه داشتند و از آنان تاثیر پذیرفته اند مانند دانشگاه الازهر و شخصیت هایی همچون شیخ شلتوت اشاره کرده ام و موارد متعددی از محبت به اهل بیت(ع) نزد مشایخ الازهر و کتب آنان اشاره نموده ام.

ما در مورد شخصیت تقریبی شیخ شلتوت بسیار شنیده ایم. آیا تفکر تقریبی ای که نزد مرحوم شیخ شلتوت بود هنوز نزد علمای الازهر وجود دارد؟

در مورد شیخ شلتوت باید بگویم که ایشان پیشرو تفکر تقریبی بودند و تفکر تقریبی در تمام سیره عملی مرحوم شیخ هویداست. اساسا مرحوم شیخ شلتوت به تفکر تقریبی عمق بخشید اما من شیخ جمال الدین افغانی را نوآور و حرکت بخش اولیه نهضت تفکر تقریبی در مصر می دانم که در قرن نوزده هجری در این کشور فعالیت می کردند. یکی از شاگردان مرحوم شیخ جمال الدین افغانی، شیخ محمد عبده بود که او با تاثیرات زیادی که از تفکر تقریبی شیخ جمال الدین گرفته بود توانست خود منشأ اثر در میان مردم مصر باشد. این حرکت مقدس سپس به شیخ شلتوت رسید و او نیز به خوبی توانست این حرکت را پیش ببرد. مرحوم شیخ در راه نهضت تقریبی خود با آیت الله شیخ محمد جواد مغنیه عالم بزرگ شیعی در لبنان دیدار کرد و به اتفاق ایشان در زمینه تقریب روی برخی امور کار کردند که در نهایت مرحوم شیخ شلتوت در اثر این مجالست و همکاری ها، فتوای جواز تعبد به مذهب جعفری را صادر کردند. ایشان همچنین در برخی احکام احوال شخصیه و برخی احکام قضاوت بر روی احکام شیعه صحه گذاشتند که در برخی محکمه های شرعیه در مصر نیز بر مبنای آن قضاوت می کردند.
قصدم از طرح این مساله این بود که جنبش تقریبی شیخ شلتوت امری بود که از سید جمال الدین افغانی و شاگردش شیخ محمد عبده آغاز شد و به شیخ شلتوت و دوست مقدس و فاضلش آیت الله محمد جواد مغنیه رسید.
این حرکت فکری تقریبی هنوز هم نزد مشایخ الازهر وجود دارد و آنان همان تفکر را دارند. البته ممکن است برخی از علمای الازهر اینگونه نباشند اما عموما این حرکتی است که سالها قبل از شیخ شلتوت شروع شده و منحصر به ایشان نبوده و هنوز هم ادامه دارد.

آیا می توان الازهر را الگویی برای نشر فرهنگ تقریب معرفی نمود؟

بله، از حیث مبدأ حرکت تقریب می توانیم به طور کلی الازهر را مبدأ تقریب بدانیم اما باید توجه داشت که الازهر در برهه ای از زمان از فکر تقریبی خالی شد که نمی توانم دلایل آن را شرح کنم. نباید اینطور به مسأله نگاه کرد که در طول تاریخ همیشه الازهر اینگونه بوده است یا همه کسانی که در الازهر بوده اند و هستند تقریبی اند اما عموما تفکر تقریبی در الازهر جریان داشته است.

به طور کلی مدیران و علما و کسانی که بر الازهر اشراف دارند، از مذهب شافعی تبعیت می کنند. علمای الازهر اساسا دارای تفکر وسطی هستند. از حیث برخی موارد اتفاقا آنها خیلی به مذهب جعفری نزدیکند. بگذارید اینگونه بگویم که آنها به دلیل نحوه تفکر و اندیشه شان به همه مذاهب اربعه اهل سنت و به خصوص به مذهب اهل بیت (تشیع) نزدیک هستند و این ویژگی در جهان عرب، مخصوص علمای الازهر است.

آیا به جز مرحوم شیخ شلتوت ،فتوای جواز به تعبد به مذهب جعفری نزد مشایخ دیگر الازهر نیز وجود دارد؟

این را می توانم بگویم که از سوی دیگر هیچکس از مشایخ الازهر با مذهب جعفری به عنوان یک مذهب دشمنی نداشته و آن را رد نکرده است بلکه آن را به عنوان یک مذهب، به رسمیت شناخته اند. به طور قاطع می توانم بگویم وقتی به تاریخ الازهر نگاه می کنیم می بینم که هیچیک از علمای الازهر با مذهب جعفری، مقابله منفی نکرده است بلکه در بسیاری از مسائل فقهی خصوصا مسأله ارث بر اساس فقه مذهب جعفری حکم می کنند و بر طبق آن عمل می کنند که این در بسیاری از محکمه ها هم وجود دارد. البته می دانید که بین دو اصطلاح شیعیان و مذهب جعفری اختلاف مفهومی است. شاید مشایخ الازهر نسبت به برخی اعمال برخی از شیعیان موضعگیری های منفی داشته اند اما نسبت به اصل مذهب جعفری اثنی عشری هیچوقت هیچیک از مشایخ الازهر موضع گیری منفی نداشته است.

دانشگاه الازهر چه رویکردی نسبت به کتب شما که در خصوص اهل بیت(ع) نوشته اید، داشته است؟

کتاب مصر و آل آلبیت(ع) با استقبال زیاد و رسمی دانشگاه الازهر مواجه شد و مخصوصا مرکز رسانه ای الازهر بر آن مقدمه نوشت و در انتشار آن من را یاری کرد. بعضی از اساتید الازهر نیز بر آن مقدمه دیگری نوشتند که در ابتدای کتاب موجود است.
من کتاب دیگری با عنوان مصر وذریة محمد(ص) والصحابة و الاولیاء نوشتم که آن را منت خداوند بر خودم می دانم. از نظر من این کتاب مهمتر از کتاب پیشین است. هم دانشگاه الازهر و هم وزارت اوقاف مصر و هم وزارت آثار باستانی مصر بسیار از آن استقبال کردند و تاییدیه هم برای آن صادر کردند. موضوع این کتاب، حضور ذریه پیامبر اسلام در مصر و مراقد آنان در این کشور است که من برای نگارش این کتاب بسیار به تحقیق و مداقه علمی و میدانی پرداختم. در مصر قبور شریفی از ذریه پیامبر (ص) بود که گاهی به دلیل مهجور بودن حتی نهادهای رسمی نیز از آنان بی اطلاع بودند اما در این کتاب به آنان اشاره شده است. سی و هفت مقاله در این کتاب نوشته ام که حاصل تحقیقات میدانی و علمی خودم هست.
از جمله مواردی که در این کتاب به صورت دقیق بررسی نموده ام مقام راس الحسین (ع)، مقام حضرت فاطمه بنت الحسین(ع)، مقام حضرت زینب(س)، مقام القاسم الطیب نوه امام صادق(ع) و مقام جناب محمد ابن حنفیه، مقام زینب بنت الحسین(ع)، مقامیحیی متوج بالانوار بن الامام الحسن(ع) و… است.
یکی از مباحث تحقیقی خوبی که در این کتاب است بررسی تاثیرات مهم و مرکزی امام شافعی بر نشر فرهنگ محبت اهل بیت(ع) در کشور مصر است. شاید این تاثیر برمخاطبین پنهان باشد اما ایشان حقیقتا دارای تاثیری عجیب بر مردم مصر در خصوص جذب آنان به محبت اهل بیت (ع) داشته است.

همچنین این کتاب حضور ذریه اهل بیت(ع) در مصر را با دقت زیاد بیان نموده است.
بدون شک تایید این کتاب توسط الازهر و کمک در چاپ آن خود دلالت بر جایگاه محبت اهل بیت(ع) نزد الازهر و مشایخ آن دارد.

مشاهده بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا